ഹിന്ദു വിവാഹമോചന നിയമം(hindu divorce) കാരണങ്ങളും ഫാമിലി കോടതിയിലെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങളും:

Hindu Couples waiting at Family Court

ഭാരതീയ സംസ്കാരത്തിലും ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരവും വിവാഹം എന്നത് കേവലം രണ്ട് വ്യക്തികൾ തമ്മിലുള്ള കരാറല്ല, മറിച്ച് മാറ്റമില്ലാത്ത പവിത്രമായ ഒരു ബന്ധമായാണ് (Sacrament) കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ദമ്പതികൾക്ക് ഒത്തുപോകാൻ കഴിയാത്തവിധം ദാമ്പത്യജീവിതം തകരുകയാണെങ്കിൽ, അവർക്ക് നിയമപരമായി വേർപിരിയുന്നതിനായി 1955-ലെ ഹിന്ദു വിവാഹ നിയമം (Hindu Marriage Act, 1955) വ്യവസ്ഥകൾ മുന്നോട്ട് വെക്കുന്നു. ഹിന്ദുക്കൾ കൂടാതെ സിഖ്, ജൈന, ബുദ്ധ മതവിഭാഗങ്ങളിൽ പെട്ടവർക്കും ഈ നിയമം തന്നെയാണ് ബാധകമാകുന്നത്.

ഒരു ഹിന്ദു വിവാഹമോചന (hindu divorce)

കേസ് ഫയൽ ചെയ്യുന്നത് മുതൽ ഫാമിലി കോടതി വിധി പ്രസ്താവിക്കുന്നത് വരെയുള്ള നിയമപരമായ കാരണങ്ങൾ, വിവിധ ഘട്ടങ്ങൾ, അതിനെടുക്കുന്ന സമയക്രമം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് വിശദമായി താഴെ പ്രതിപാദിക്കുന്നു.

വിവാഹമോചനത്തിന്റെ രണ്ട് പ്രധാന രീതികൾ

ഹിന്ദു വിവാഹ നിയമപ്രകാരം പ്രധാനമായും രണ്ട് രീതികളിലാണ് ദമ്പതികൾക്ക് വിവാഹമോചനം നേടാൻ സാധിക്കുക:

1. പരസ്പര സമ്മതത്തോടെയുള്ള വിവാഹമോചനം (Mutual Consent Divorce - Section 13B): ഭർത്താവും ഭാര്യയും തങ്ങൾക്ക് ഒരുമിച്ച് ജീവിക്കാൻ സാധ്യമല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, പരസ്പര ധാരണയോടെ സംയുക്തമായി കോടതിയെ സമീപിക്കുന്ന രീതിയാണിത്. ഇതിൽ പരസ്പരം പഴിചാരലുകളോ വലിയ നിയമയുദ്ധങ്ങളോ ഉണ്ടാകാറില്ല.

2. ഏകപക്ഷീയമായ വിവാഹമോചനം (Contested Divorce - Section 13): പങ്കാളികളിൽ ഒരാൾക്ക് വിവാഹമോചനം വേണമെന്നും മറ്റേയാൾക്ക് അതിൽ വിയോജിപ്പുള്ളപ്പോഴുമോ, അല്ലെങ്കിൽ പങ്കാളി ചെയ്ത തെറ്റുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച് ഒരാൾ മാത്രം കോടതിയെ സമീപിക്കുന്ന രീതിയാണിത്. ഇതിന് നിയമം അനുശാസിക്കുന്ന കൃത്യമായ കാരണങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കണം.

വിവാഹമോചനത്തിനുള്ള നിയമപരമായ കാരണങ്ങൾ (Grounds for Divorce)

നിയമപ്രകാരം ഏകപക്ഷീയമായ വിവാഹമോചനത്തിന് (Contested Divorce) കോടതിയെ സമീപിക്കണമെങ്കിൽ വകുപ്പ് 13 (Section 13) അനുസരിച്ച് താഴെ പറയുന്ന ഏതെങ്കിലും ഒരു കാരണം വ്യക്തമായി തെളിയിക്കേണ്ടതുണ്ട്:

1. ക്രൂരത (Cruelty): ശാരീരികമായോ മാനസികമായോ ഉള്ള പീഡനങ്ങൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. പങ്കാളിയോടൊപ്പം ജീവിക്കുന്നത് തന്റെ ജീവന് ഭീഷണിയാണെന്നോ അല്ലെങ്കിൽ സമാധാനപരമായ ജീവിതത്തിന് തടസ്സമാണെന്നോ കോടതിയെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ കഴിഞ്ഞാൽ ഇത് വിവാഹമോചനത്തിന് ശക്തമായ കാരണമാണ്. കടുത്ത അധിക്ഷേപങ്ങൾ, മാനസികമായ ഒറ്റപ്പെടുത്തൽ എന്നിവയും മാനസിക ക്രൂരതയുടെ പരിധിയിൽ വരും.

2. ഉപേക്ഷിച്ചുപോകൽ (Desertion): പങ്കാളി വ്യക്തമായ കാരണങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ, ഹർജിക്കാരന്റെ സമ്മതമില്ലാതെ കുറഞ്ഞത് രണ്ട് വർഷമെങ്കിലും തുടർച്ചയായി മാറിത്താമസിക്കുക. ദാമ്പത്യ കടമകളിൽ നിന്ന് മനഃപൂർവ്വം ഒളിച്ചോടുന്നതാണ് ഈ അവസ്ഥ.

3. പരസംഗം (Adultery): വിവാഹജീവിതത്തിന് പുറത്ത് പങ്കാളി സ്വമേധയാ മറ്റേതെങ്കിലും ഒരു വ്യക്തിയുമായി ലൈംഗിക ബന്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നത്. വിശ്വസ്തത ലംഘിക്കപ്പെട്ടു എന്ന് തെളിയിക്കാൻ മതിയായ സാഹചര്യ തെളിവുകൾ ഹാജരാക്കേണ്ടതുണ്ട്.

4. മതപരിവർത്തനം (Conversion): പങ്കാളി ഹിന്ദു മതം ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റൊരു മതത്തിലേക്ക് (ഉദാഹരണത്തിന് ഇസ്ലാം, ക്രിസ്തുമതം) സ്വമേധയാ പരിവർത്തനം ചെയ്യുക.

5. മാനസിക അസ്വാസ്ഥ്യം (Unsoundness of Mind): ഭേദമാക്കാൻ കഴിയാത്തവിധം കഠിനമായ മാനസിക രോഗങ്ങളോ, ദാമ്പത്യജീവിതം മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകാൻ സാധിക്കാത്ത തരത്തിലുള്ള മാനസിക വൈകല്യങ്ങളോ പങ്കാളിക്ക് ഉണ്ടാവുക.

6. ലൈംഗിക രോഗങ്ങൾ (Venereal Disease): മറ്റേയാൾക്ക് പകരാൻ സാധ്യതയുള്ള തരത്തിലുള്ള മാരകമായ ലൈംഗിക രോഗങ്ങൾ (ഉദാഹരണത്തിന് എയ്ഡ്സ് പോലെയുള്ളവ) പങ്കാളിക്ക് ഉണ്ടാവുക.

7. സന്യാസം (Renunciation of the World): പങ്കാളി ലൗകിക ജീവിതം പൂർണ്ണമായും ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസമോ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് ആത്മീയ മാർഗ്ഗങ്ങളോ സ്വീകരിച്ച് നാടുവിടുക.

8. കാണാതാവുക (Presumption of Death): പങ്കാളിയെക്കുറിച്ച് ജീവിച്ചിരിപ്പുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്ന് കഴിഞ്ഞ 7 വർഷമായി ഉറ്റവർക്കോ ബന്ധുക്കൾക്കോ യാതൊരു വിവരവും ഇല്ലാതിരിക്കുക. നിയമപരമായി ഇവർ മരണപ്പെട്ടതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

ഫാമിലി കോടതിയിലെ നടപടിക്രമങ്ങളും വിവിധ ഘട്ടങ്ങളും (Steps and Stages)

ഒരു വിവാഹമോചന ഹർജി ഫാമിലി കോടതിയിൽ സമർപ്പിച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ അന്തിമ വിധി പ്രസ്താവിക്കുന്നത് വരെ വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ ചില ഘട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് കേസ് കടന്നുപോകുന്നത്.

ഘട്ടം 1: ഹർജി തയ്യാറാക്കലും ഫയൽ ചെയ്യലും (Filing the Petition)

ആദ്യ പടിയായി ഒരു അഭിഭാഷകൻ (Lawyer) മുഖേന വിവാഹമോചനത്തിനുള്ള അപേക്ഷ (Petition) തയ്യാറാക്കുന്നു. ഇതിൽ വിവാഹം നടന്ന തീയതി, ഒന്നിച്ച് താമസിച്ച വിവരങ്ങൾ, വേർപിരിയാൻ ഉണ്ടായ കാരണങ്ങൾ എന്നിവ വ്യക്തമാക്കണം.

അധികാരപരിധി (Jurisdiction): വിവാഹം നടന്ന സ്ഥലം, ദമ്പതികൾ ഒന്നിച്ച് അവസാനം താമസിച്ച സ്ഥലം അല്ലെങ്കിൽ നിലവിൽ ഭാര്യ താമസിക്കുന്ന സ്ഥലം എന്നിവ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഏത് ഫാമിലി കോടതിയിലാണ് ഹർജി നൽകേണ്ടതെന്ന് നിശ്ചയിക്കുന്നത്. ഇതിനോടൊപ്പം വിവാഹ ഫോട്ടോ, വിവാഹ ക്ഷണക്കത്ത് അല്ലെങ്കിൽ വിവാഹ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് എന്നിവ ഹാജരാക്കണം.

ഘട്ടം 2: നോട്ടീസ് അല്ലെങ്കിൽ സമൻസ് അയക്കൽ (Issuing Summons)

ഹർജി ഫയലിൽ സ്വീകരിച്ച ശേഷം കോടതി എതിർകക്ഷിക്ക് (Respondent) ഔദ്യോഗികമായി സമൻസ് അയക്കുന്നു. കോടതി നിർദ്ദേശിക്കുന്ന ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട തീയതിയിൽ കോടതിയിൽ നേരിട്ടോ വക്കീൽ മുഖേനയോ ഹാജരാകാൻ ഇതിലൂടെ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. രജിസ്റ്റേർഡ് പോസ്റ്റ് വഴിയോ കോടതി ഉദ്യോഗസ്ഥൻ വഴിയോ ആണ് സമൻസ് അയക്കുന്നത്.

ഘട്ടം 3: കൗൺസിലിംഗും മധ്യസ്ഥതയും (Counseling and Mediation)

കുടുംബബന്ധങ്ങൾ തകരാതെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ നിയമം എപ്പോഴും മുൻഗണന നൽകുന്നു. അതിനാൽ, ഫാമിലി കോടതികളുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം അനുരഞ്ജനമാണ്.

കോടതിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ദമ്പതികളെ ഒരു പ്രൊഫഷണൽ കൗൺസിലറുടെ അടുക്കലേക്ക് അയക്കുന്നു. ഇരുവരുടെയും പ്രശ്നങ്ങൾ കേൾക്കുകയും ദാമ്പത്യം വീണ്ടെടുക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കുകയും ചെയ്യും.

ഇരുവരും ഒത്തുതീർപ്പിൽ എത്തിയാൽ കേസ് പിൻവലിക്കാം. കൗൺസിലിംഗ് പരാജയപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ കൗൺസിലർ ആ വിവരം കോടതിയെ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യും.

ഘട്ടം 4: മറുപടി സത്യവാങ്മൂലം സമർപ്പിക്കൽ (Filing Counter Statement)

കൗൺസിലിംഗ് പരാജയപ്പെട്ടാൽ, കേസ് കോടതി നടപടികളിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു. ഹർജിക്കാരൻ ഉന്നയിച്ച ആരോപണങ്ങൾക്ക് മറുപടിയായി എതിർകക്ഷി തങ്ങളുടെ ഭാഗം വിശദീകരിച്ച് രേഖാമൂലം മറുപടി (Counter Affidavit) കോടതിയിൽ സമർപ്പിക്കണം. ആരോപണങ്ങൾ നിഷേധിക്കാനോ അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തം ഭാഗം ന്യായീകരിക്കാനോ ഇവിടെ അവസരമുണ്ട്.

ഘട്ടം 5: താൽക്കാലിക അപേക്ഷകൾ (Interim Applications)

കേസ് നടക്കുന്ന കാലയളവിൽ ജീവിക്കാൻ വരുമാനമില്ലാത്ത ഭാര്യയ്ക്ക് താൽക്കാലിക ചെലവിനുള്ള തുക (Interim Maintenance), കുട്ടികളുടെ താൽക്കാലിക സംരക്ഷണം (Interim Custody), കോടതി ചെലവുകൾ എന്നിവ ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ട് ഉപഹർജികൾ സമർപ്പിക്കാൻ ഈ ഘട്ടത്തിൽ സാധിക്കും. കോടതി ഇതിൽ പ്രാഥമികമായി വാദം കേട്ട് വിധി പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു.

ഘട്ടം 6: വിചാരണയും തെളിവ് ശേഖരണവും (Trial and Evidence)

ഈ ഘട്ടത്തിലാണ് കേസിന്റെ യഥാർത്ഥ വിസ്താരം നടക്കുന്നത്.

ചീഫ് എക്സാമിനേഷൻ: ഹർജിക്കാരൻ കോടതിക്ക് മുന്നിൽ സത്യവാങ്മൂലം നൽകുകയും തങ്ങളുടെ ഭാഗം ന്യായീകരിക്കുന്ന രേഖകളും തെളിവുകളും ഹാജരാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ക്രോസ് എക്സാമിനേഷൻ : എതിർഭാഗം വക്കീൽ ഹർജിക്കാരനെ കോടതിയിൽ വെച്ച് വിസ്തരിക്കുന്നു. ഹർജിയിലെ കള്ളത്തരങ്ങളോ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളോ പുറത്തുകൊണ്ടുവരികയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം.

ഇതിനുശേഷം എതിർകക്ഷിയുടെ വിസ്താരവും സമാനമായ രീതിയിൽ നടക്കുന്നു. ആവശ്യമാണെങ്കിൽ ഇരുഭാഗത്തിനും തങ്ങളുടെ വാദങ്ങളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന സാക്ഷികളെ (ഉദാഹരണത്തിന് ബന്ധുക്കൾ, അയൽവാസികൾ അല്ലെങ്കിൽ ഡോക്ടർമാർ) കോടതിയിൽ വിസ്തരിക്കാവുന്നതാണ്.

ഘട്ടം 7: അന്തിമ വാദം (Final Arguments)

ഇരുഭാഗത്തെയും വിസ്താരവും രേഖാമൂലമുള്ള തെളിവ് ശേഖരണവും പൂർത്തിയായ ശേഷം, ഇരുപക്ഷത്തെയും അഭിഭാഷകർ നിയമവശങ്ങളും മുൻകാല കോടതി വിധികളും (Judgments) ഉദ്ധരിച്ചുകൊണ്ട് തങ്ങളുടെ അന്തിമ വാദങ്ങൾ ജഡ്ജിക്ക് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.

ഘട്ടം 8: കോടതി വിധിയും ഉത്തരവും (Judgment and Decree)

എല്ലാ വാദങ്ങളും തെളിവുകളും സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിച്ച ശേഷം ഫാമിലി കോടതി ജഡ്ജി അന്തിമ വിധി പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ഹർജിയിൽ ഉന്നയിച്ച കാരണങ്ങൾ ന്യായമാണെന്ന് ബോധ്യപ്പെട്ടാൽ വിവാഹബന്ധം വേർപെടുത്തിക്കൊണ്ട് 'ഡിഗ്രി' (Decree of Divorce) നൽകുന്നു. ഇതിനൊപ്പം സ്ഥിരമായ ജീവനാംശം (Permanent Alimony), സ്വത്തുക്കളുടെ വിഹിതം, കുട്ടികളുടെ ഭാവി സംരക്ഷണം (Child Custody) എന്നിവയിലും കോടതി അന്തിമ തീരുമാനമെടുക്കും.

വിവാഹമോചന നടപടികളുടെ സമയക്രമം (Timeline)

വിവാഹമോചന കേസിന്റെ സ്വഭാവമനുസരിച്ച് അതിനെടുക്കുന്ന സമയത്തിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങളുണ്ടാകാം. നിയമപ്രകാരം രണ്ട് സാഹചര്യങ്ങളിലെ സമയക്രമം താഴെ പറയും വിധമാണ്:

എ) പരസ്പര സമ്മതത്തോടെയുള്ള വിവാഹമോചനം (Mutual Consent - Section 13B)

ആദ്യ ഘട്ടം (First Motion): ഇരുവരും ഒന്നിച്ച് ഹർജി നൽകി കോടതിക്ക് മുന്നിൽ പ്രസ്താവന രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.

കാത്തിരിപ്പ് കാലാവധി (Cooling-off Period): ആദ്യ മോഷന് ശേഷം ദമ്പതികൾക്ക് പുനർവിചിന്തനത്തിനായി കോടതി 6 മാസത്തെ സമയം അനുവദിക്കുന്നു. (എന്നാൽ, ഒത്തുതീർപ്പിന് യാതൊരു സാധ്യതയുമില്ലെന്ന് ബോധ്യപ്പെട്ടാൽ പ്രത്യേക അപേക്ഷ നൽകി സുപ്രീം കോടതി നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഈ 6 മാസത്തെ കാലാവധി ഒഴിവാക്കി കിട്ടാനും നിയമത്തിൽ വ്യവസ്ഥയുണ്ട്).

രണ്ടാം ഘട്ടം (Second Motion): ആറ് മാസത്തിന് ശേഷവും തീരുമാനത്തിൽ മാറ്റമില്ലെങ്കിൽ രണ്ടാം മോഷൻ ഫയൽ ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം കോടതി ഉടൻ തന്നെ വിധി പ്രസ്താവിക്കും.

ആകെ എടുക്കുന്ന സമയം: സാധാരണയായി 6 മാസം മുതൽ 12 മാസം വരെ.

ബി) ഏകപക്ഷീയമായ വിവാഹമോചനം (Contested Divorce - Section 13)

ഒരു പങ്കാളി മാത്രം കേസ് ഫയൽ ചെയ്യുകയും മറ്റേയാൾ അതിനെ ശക്തമായി എതിർക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ കേസ് പൂർണ്ണമായ വിചാരണയിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു.

സമൻസ് കൈപ്പറ്റാൻ എടുക്കുന്ന സമയം, കോടതിയിലെ തിരക്കുകൾ, കൗൺസിലിംഗ് ഘട്ടങ്ങൾ, സാക്ഷികളെ വിസ്തരിക്കാൻ എടുക്കുന്ന കാലതാമസം എന്നിവയെല്ലാം കേസിനെ ബാധിക്കും.

ഇടക്കാല ഉത്തരവുകൾക്കെതിരെ പങ്കാളികൾ ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചാൽ കേസ് വീണ്ടും നീണ്ടുപോകാം.

ആകെ എടുക്കുന്ന സമയം: സാധാരണയായി 2 വർഷം മുതൽ 5 വർഷം വരെ (ചില സങ്കീർണ്ണമായ കേസുകളിൽ ഇത് അതിൽ കൂടുതലോ ആകാം).

പ്രത്യേക നിയമ വ്യവസ്ഥ (വകുപ്പ് 14):

ഹിന്ദു വിവാഹ നിയമത്തിലെ വകുപ്പ് 14 പ്രകാരം, വിവാഹം കഴിഞ്ഞ് ഒരു വർഷം തികയുന്നതിന് മുൻപ് വിവാഹമോചന ഹർജി ഫയൽ ചെയ്യാൻ സാധാരണ നിലയിൽ കോടതികൾ അനുവദിക്കാറില്ല. എന്നാൽ പങ്കാളിയിൽ നിന്നും അസാധാരണമായ ക്രൂരതയോ അല്ലെങ്കിൽ ജീവന് ഭീഷണിയോ നേരിടുന്ന പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ, കോടതിയുടെ പ്രത്യേക അനുമതിയോടെ (Leave of the Court) ഒരു വർഷത്തിന് മുൻപും ഹർജി സമർപ്പിക്കാൻ സാധിക്കും.